Terapia psychedelikami, przełom czy ryzyko?

Psychedeliki w terapii: przełom czy niebezpieczeństwo?

Dla Larissy Hope psylocybina, związek zawarty w „magicznych grzybach”, stała się punktem zwrotnym. Jako nastolatka, zmagająca się z traumą i myślami samobójczymi, nie znajdowała pomocy w tradycyjnych lekach. Dopiero dawka przyjęta pod klinicznym nadzorem przyniosła ulgę. „Czułam, że wróciłam do domu” – wspomina. Jej doświadczenie kontrastuje z koszmarem Julesa Evansa. Jego rekreacyjne zażycie LSD w młodości wywołało paranoję i lata lęku, diagnozę PTSD. Dziś pomaga innym po trudnych „tripach”.

Zdjęcie ilustracyjne do artykułu (foto: „Timothy Dykes”)

Debata naukowa i prawne dylematy

Te dwie skrajne historie oddają sedno dyskusji toczącej się w gabinetach lekarskich i na szczeblach regulacyjnych. Naukowcy sprawdzają, czy substancje psychoaktywne mogą leczyć choroby psychiczne. Od 2022 roku rozpoczęto ponad 20 badań klinicznych. Dotyczą one depresji, PTSD czy uzależnień. Wstępne wyniki części z nich są obiecujące. Inne pozostają niejednoznaczne.

Brytyjski regulator leków czeka na wyniki dużego badania firmy Compass Pathways. Decyzja o złagodzeniu surowych restrykcji może zapaść jeszcze w tym roku. Obecnie używanie psychedelików w medycynie jest nielegalne. Dopuszcza się je wyłącznie w badaniach lub wąskich próbach klinicznych.

Potencjalne korzyści: szybkość i skuteczność

Zwolennicy wskazują na potencjalne przewagi nad konwencjonalnymi lekami. Profesor David Nutt z Imperial College London podkreśla szybkość działania psylocybiny. Jego zespół zauważył, że może ona „wyłączyć” obszar mózgu związany z depresją w minutę. Dla porównania, tradycyjne antydepresanty potrzebują na to często ośmiu tygodni. Badania sugerują również mniej skutków ubocznych.

Perspektywa ta budzi jednak kontrowersje. Sam profesor Nutt stracił niegdyś stanowisko rządowego doradcy. Powodem były kontrowersyjne porównania szkodliwości narkotyków do jazdy konnej. Mimo to jego praca zapoczątkowała globalny trend badań nad terapeutycznym potencjałem tych substancji.

Głosy ostrzegawcze i ryzyko

Środowisko medyczne apeluje o ostrożność. Krótkoterminowe badania mogą nie wychwycić wszystkich zagrożeń. Organizacja Challenging Psychedelic Experiences zbiera dane o trudnych doświadczeniach. Aż 39% regularnych użytkowników psychedelików uznało taki epizod za jeden z pięciu najgorszych w życiu. Prawie 7% rozważało po nim skrzywdzenie siebie lub innych.

Eksperci zwracają uwagę na dodatkowy problem. W terapiach łączy się podanie substancji z psychoterapią. Trudno więc ocenić, co tak naprawdę przynosi poprawę – sam związek chemiczny czy cały kontekst terapeutyczny. To komplikuje ewaluację i ewentualne dopuszczenie leku.

Dostępność w służbie zdrowia: szansa czy przywilej?

Kluczowym pytaniem jest ewentualna dostępność. Neurolog dr Ravi Das bada, czy DMT może pomóc w leczeniu alkoholizmu. Jego zdaniem, gdyby terapie psychedeliczne okazały się bezpieczne i skuteczne, powinny trafić do powszechnej służby zdrowia. Inaczej staną się przywilejem dla zamożnych pacjentów leczących się prywatnie.

Obecnie w Wielkiej Brytanii wyjątkiem jest ketamina. Może być stosowana w leczeniu. Pozostałe substancje, jak LSD czy psylocybina, są prawnie uznane za pozbawione wartości medycznej. Ich status może się zmienić tylko pod wpływem niepodważalnych dowodów naukowych.

Debata o psychedelikach w medycynie trwa. Z jednej strony jest nadzieja na przełom w leczeniu chorób psychicznych, z drugiej – realne obawy o bezpieczeństwo pacjentów. Decyzje muszą opierać się na rzetelnych danych. Potrzebne są większe i bardziej rygorystyczne badania. Tylko one mogą rozstrzygnąć, czy te kontrowersyjne substancje staną się kiedyś standardowym narzędziem w terapii.

Źródło: bbc.com